WEGETARIANIZM
Wegetarianizm – (łac. vegetus – zdrowy, świeży, pełen życia; vegetabilis - roślinny) z zasady wyklucza spożywanie mięsa i jego przetworów, a w niektórych odmianach – dopuszcza tylko specjalny rodzaj pożywienia np. żywność naturalną lub organiczną.
Szacuje się, że 1 – 5% populacji w różnych krajach stosuje diety wegetariańskie.
Dieta wegetariańska jest wybierana z różnych powodów. Można wyróżnić wiele aspektów tego zagadnienia:
· Aspekt etyczno – estetyczny – jego podstawą jest litość dla zwierząt, współczucie dla cierpień, które przeżywają przy połowie lub uboju, wstręt do obrazów takiego uboju, do widoku poćwiartowanych, zakrwawionych zwłok (powody humanitarne, ekologiczne);
· Aspekt religijno – ascetyczny – wywodzi się z dążenia do panowania ducha nad ciałem, do ofiarności i wyrzeczeń cielesnych przyjemności. Pokarmy mięsne są smaczne i łatwo się do nich przyzwyczaić, dawniej przypisywano im działanie pobudzające, zwłaszcza w sferze seksualnej;
· Aspekt ekonomiczny - wynika z faktu, ze wegetarianizm jest tańszy i pozwala na wyżywienie większej liczby ludzi na tym samym areale ziemi. Współczucie dla narodów głodujących może wiec szlachetnych altruistów skłonić do wegetarianizmu i propagandy w myśl idei, by nadwyżki zaoszczędzonej żywności oddawać głodującym;
· Aspekt zdrowotny - (ograniczenie tłuszczów nasyconych, cholesterolu, dieta bogatobłonnikowa) itp., ale także głoszona przez wegetarian opinia, że jest on dla człowieka bardziej naturalnym i zdrowym systemem żywienia, że może wpłynąć na poprawę zdrowia i przedłużenie życia.
Wśród diet wegetariańskich wyróżnia się:
1. WEGANIZM – jadłospis oparty wyłącznie na produktach pochodzenia roślinnego: zboża, owoce, warzywa, orzechy.
Określenie „weganizm” odnosi się do filozofii całkowitego wykluczenia produktów pochodzących od zwierząt, poczynając od produktów spożywczych (mięso, ryby, jaja, mleko, a nawet miód) do np. odzieży ze skóry, jedwabiu, wełny.
Można wyróżnić kilka jego odmian.
a) frutarianizm – dieta w 75% oparta na owocach,
b) witarianizm – wyłącznie surowe warzywa i owoce,
c) makrobiotyka – bez produktów pochodzenia zwierzęcego; wyłącznie ziarna, warzywa i produkty zbożowe.
2. LAKTO - WEGETARIANIZM – poza produktami roślinnymi włącza również mleko i jego przetwory
3. LAKTO – OWO – WEGETARIANIZM – produkty pochodzenia roślinnego, mleko i jaja
4. SEMI – WEGETARIANIZM – wyklucza jedynie czerwone gatunki mięsa, oprócz produktów roślinnych spożywane są: ryby, drób, jaja i mleko
Wegetarianizm, pomimo iż nie jest w Polsce czymś tak zupełnie nowym, wciąż pozostaje na marginesie. Chociaż trzeba przyznać, że staje się coraz bardziej popularny. Szacuje się, że obecnie w Polsce jest około miliona wegetarian.
Komu polecać dietę wegetariańską?
Jeśli dieta wegetariańska nie jest prowadzona spontanicznie, ale w oparciu o podstawy naukowe, wtedy jest warta propagowania. Jednoczesne odrzucenie wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego może doprowadzić do niedoborów m.in.: białka i niezbędnych aminokwasów, których nasz organizm nie wytwarza, składników mineralnych, takich jak wapń czy żelazo, witaminy D oraz witaminy B12.
Wegetarianizm odrzucający mięso, drób, jaja i mleko (weganizm) może być zbyt niedoborowy i spowodować wiele nieodwracalnych szkód w organizmie. Nie jedząc mleka, mlecznych napojów i serów pozbawiamy się głównego źródła wapnia. Zbyt mała jego zawartość oraz dołączający się niedobór witaminy D ma niekorzystny wpływ na stan kości, zarówno u dzieci i młodzieży, jak i u osób dorosłych. Dlatego ścisłe diety wegetariańskie nie mogą być polecane dzieciom i młodzieży, u których nie zakończył się jeszcze ostateczny rozwój organizmu, kobietom w ciąży i karmiącym, a także osobom w wieku podeszłym, u których z racji wieku składniki odżywcze są gorzej przyswajane.
Istnieje jednak możliwość stosowania, zarówno przez dzieci, jak i dorosłych takich rodzajów wegetarianizmu, które dopuszczają spożywanie produktów innych niż roślinne. Są to: semiwegetarianizm, laktowegetarianizm oraz laktoowowegetarianizm.
Diety wegetariańskie mają także pozytywny wpływ na organizm. Zwiększenie spożywania warzyw i owoców łączy się z większą ilością błonnika pokarmowego w diecie oraz witaminy C i innych składników, takich jak flawonoidy, tokoferole, czy karotenoidy, które zapobiegają chorobom nowotworowym, układu krążenia, a także zwiększają odporność organizmu na infekcje.
Zaletą diety wegetariańskiej jest także mała zawartość soli kuchennej, a wysoka potasu, magnezu i niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Jest to korzystne z punktu widzenia zapobiegania chorobom serca.
Wegetarianizm, który jest zarazem sposobem życia, to nie tylko rezygnacja z mięsa, ale także z picia alkoholu i palenia tytoniu oraz prowadzenie aktywnego trybu życia.
W konsekwencji urozmaicona dieta, o dużej zawartości owoców i warzyw, orzechów a także produktów zbożowych z pełnego przemiału, uzupełniona mlekiem, mlecznymi napojami i serami, a także rybami i niewielkimi ilościami jaj i mięsa pozwoli na utrzymanie dobrego stanu zdrowia i będzie opóźniała procesy starzenia organizmu.
Nie tylko dieta
Jak wspomniano wegetarianizm to dla wielu osób sposób na życie. Bycie wegetarianinem nie ogranicza się tylko i wyłącznie do stosowania diety bezmięsnej. Wiąże się często z działaniem na rzecz obrony praw zwierząt, wspieraniem działań mających na celu walkę z problemem głodu na świecie czy wspieraniem organizacji ekologicznych.
Wegetariańscy konsumenci różnią się od przeciętnego zjadacza chleba. Osoba stosująca dietę bezmięsną nie kupi kosmetyków, które były testowane na zwierzętach, albo zawierających komponenty odzwierzęce. Listę przyjaznych zwierzętom kosmetyków przygotowuje Organizacja PETA (People for the Ethical Treatment of Animals). Popularne wśród wegetarian są kosmetyki domowego wyrobu. Przygotowują je z produktów kuchni wegetariańskiej. Na wegetariańskich stronach internetowych bez trudu można znaleźć przepis na ogórkowy tonik, maseczkę z fasoli czy szampon z mięty.
Religie a mięso
Żadna z religii nie zabrania jedzenia warzyw i owoców. Wiele jednak, jeśli nie zakazuje całkowitego spożywania mięsa to wprowadza pewne ograniczenia dotyczącego jego rodzaju. W buddyzmie, taoizmie i hinduizmie zabronione jest zabijanie zwierząt, nie ma natomiast zakazu spożywania mięsa, lecz zaleca się stosowanie diety bez jego udziału.
W Indiach narodził się kult Kriszny. Jego wyznawcy są ortodoksyjnymi wegetarianami. Bezmięsna dieta jest preferowana przez wyznawców buddyzmu, którzy darzą szczególnym szacunkiem zwierzęta. O ile chrześcijaństwo nie zabrania swoim wyznawcom jedzenia pokarmów mięsnych – to według sympatyków wegetarianizmu dieta bezmięsna jest idealnym sposobem odżywiania się i odpowiada ona podstawowym wartościom biblijnym. Istnieje nawet Chrześcijańskie Towarzystwo Wegetariańskie (Christian Vegetarian Association), które skupia wegetariańskich chrześcijan z całego świata. Wspólne dla jej członków jest przekonanie, że taki sposób odżywiania wpływa dodatnio na zdrowie. Przejawiają oni także troskę o środowisko naturalne, problem głodu na świecie i sposób traktowania zwierząt.