MEDYCYNA TYBETAŃSKA
Medycyna w Tybecie rozwijała się głównie pod wpływem filozofii buddyjskiej. Według niej zdrowie człowieka uzależnione jest od pozostawania w równowadze z siłami fizycznymi i duchowymi, które istnieją w świecie.
Podstawą medycyny tybetańskiej jest dzieło: „Cztery Tantry”. Pierwsza księga dotyczy chorób, z jakimi można się spotkać, druga objaśnia anatomię i fizjologię człowieka, jego śmierć i narodziny, trzecia mówi o klasyfikacji chorób, ich przyczynach i leczeniu oraz wpływie natury na zdrowie, czwarta przedstawia główne metody diagnozowania oraz rodzaje lekarstw, które mogą być używane.
Medycyna tybetańska postrzega zdrowie jako problem równowagi. Ciało ludzkie uważane jest za integralną całość składająca się z tzw. 5-ciu organów głównych: serca, płuc, śledziony, wątroby, nerek oraz 6-ciu organów dodatkowych połączonych z innymi delikatną siecią kanałów. Jest ono ściśle związane z otaczającym go środowiskiem. Wiele czynników, takich jak: styl życia (w tym dieta), warunki klimatyczne i pogodowe, stan ducha i umysłu czy predyspozycje genetyczne mogą mieć dobroczynny lub zakłócający wpływ na zdrowie.
Diagnostyka tybetańska podobna jest do tej stosowanej w medycynie chińskiej. Obejmuje obserwację, osłuchiwanie, wywiad z chorym, badanie pulsu (ma aż 32 określenia), uryny i kału. Chorych leczy się specyfikami pochodzenia roślinnego, zwierzęcego, mineralnego, akupunkturą, upuszczaniem krwi oraz masażem. Leczenie polega na udzieleniu przez lekarza wskazówek dotyczących zmiany stylu życia (w tym diety) oraz przyjmowaniu stosownych preparatów leczniczych. Składniki do ich wytwarzania pozyskiwane są wyłącznie ze źródeł naturalnych, takich jak: zioła, elementy roślinne i minerały. Można je bezkonfliktowo łączyć z medycyną konwencjonalną, jednak po zastosowaniu leków chemicznych należy zachować 1 – 2 godzinny odstęp. Najsłynniejszym tybetańskim lekiem jest mumio (baragszun), który zawiera 30 mikro- i makroelementów, 10 aminokwasów, witaminy z grupy B, C i A, jad pszczeli i olejki eteryczne. Ma postać ciemnej kleistej substancji. Leczenie według zasad medycyny tybetańskiej można stosować tylko pod kontrolą specjalisty w tej dziedzinie.
Zgodnie z wyobrażeniem starożytnych lekarzy wschodnich, ciało człowieka usiane jest wieloma punktami. Punkty te są ze sobą połączone „liniami”, zwanymi meridianami, przez które przepływa energia. Jeśli stwierdzone zostaną zaburzenia przepływu energii w meridianie można je wyregulować przez nakłucie igłą określonego punktu na ciele pacjenta (akupunktura).
Masaż jest naturalną formą walki z bólem, która jest stosowana w medycynie tybetańskiej. W połączeniu z akupresurą jest przydatny również do pobudzania meridianów, a przez to narządów wewnętrznych. Obie formy są uzupełnieniem ziołolecznictwa.
Teoria leczenia mówi, że powinna być utrzymana równowaga między trzema czynnikami tzw. Nye-Pa, od których zależy zdrowie człowieka:
- R - LUNG (wiatr, rządzony przez pożądanie) – odpowiedzialny za aktywność fizyczną i psychiczną, oddychanie, wydalanie, płodność, menstruację i mowę.
- MHRIS - PA (ogień, rządzony przez nienawiść) - odpowiada za głód, pragnienie, trawienie, przyswajanie pokarmów, właściwą temperaturę ciała, cerę i cechy charakteru, jak odwaga i determinacja.
- BAK - DAN (ziemia i woda, rządzony przez złudzenie) – odpowiedzialny za moc organizmu, stabilność umysłu, wagę ciała, wywołuje sen, a także tolerancję na różne czynniki zewnętrzne.
Tybetańska filozofia leczenia mówi, że: lekarz odpowiedzialny jest za leczenie choroby i udzielanie porad, a pacjent za ich przyczyny. Wg Tybetańczyków pierwszą chorobą była niestrawność, a lekarstwem zagotowana woda, natomiast lekarz to osoba, która leczy z bólu, ćwiczy techniki medyczne i promuje zdrowie.
Jeśli choroba nie jest zbyt poważna, zaleca on w pierwszej kolejności dietę i nakazuje choremu określone zachowanie. Ogólne zasady są następujące:
1) pacjent R - LUNG powinien jeść produkty o dużej wartości odżywczej, tj. jagnięcinę, mięso kurczaka, masło, melasę, cebulę, z przypraw czosnek i imbir, pić mleko, alkohol i jeść zupy;
2) pacjent MHRIS - PA powinien jeść wołowinę, dużo warzyw, masło, chudy ser, pić dużo mleka i jogurtów, słabą herbatę oraz wodę źródlaną - produkty nie mogą być tłuste;
3) pacjent BAK - DAN powinien jeść baraninę, ryby, gotowane warzywa, pić przegotowaną wodę, wino, a ze słodyczy - miód.
Medycyna tybetańska jest ściśle związana z praktyką religijną lekarza i pacjenta. Jeśli są oni buddystami zaleca się w czasie przygotowywania lekarstwa odmawianie mantry buddyjskiej, ponadto, jeśli człowiek chce przedłużyć swoje życie, musi w nim uratować odpowiednią liczbę zwierząt czy ludzi będących w niebezpieczeństwie (np. poprzez zakup na targu zwierząt przeznaczonych do konsumpcji i ich uwolnienie).
Pomimo że buddyzm nie zezwala na zabijanie jakichkolwiek istot żywych i wielu praktyków tej religii jest jaroszami, to niektórzy spożywają mięso już zmarłych zwierząt, dopóki nie zostały ono zabite specjalnie dla nich. Buddyzm sam w sobie nie narzuca żadnej konkretnej diety, w tym – wegetarianizmu (np. Dalajlama jada mięso).
Obecnie główny ośrodek uprawiania medycyny tybetańskiej znajduje się w Dharamsala w Północnych Indiach. Oprócz wiedzy medycznej naucza się w nim także astronomii, religii, ćwiczy jogę i kung fu. Wiedza buddyjska ma umocnić moralność lekarza, natomiast joga i kung fu pomagać w określaniu pulsu i poznaniu tajemnic ciała ludzkiego.
W nienaruszonej, pierwotnej formie medycyna tybetańska przetrwała w Himalajach w Ladakh. Znana jest tam jako tzw. medycyna Amczi, a wiedza o niej i praktyka lekarska przechodzi z ojca na syna.